Home > Informatie en tools > Kinderen informeren over onderzoek

kinderen informerenKinderen informeren

Hoe kunt u kinderen en hun ouders het best informeren over wetenschapelijk onderzoek? Op deze pagina vindt u informatiemateriaal en handige tips.

Informed consent proces

Regelgeving

Voor minderjarigen gelden aparte regels rondom het informed consent proces, afhankelijk van hun leeftijd. Jongeren tussen de 12 en 16 jaar beslissen samen met hun ouders over onderzoeksdeelname. Bij kinderen jonger dan 12 jaar is het officieel aan de ouders om de beslissing te nemen. Dit betekent echter niet dat deze kinderen niet betrokken hoeven te worden bij het informed consent proces.

Voor alle minderjarigen stelt de WMO dat zij recht hebben op begrijpelijke informatie. Dit betreft niet alleen het proefpersonen informatie formulier, maar ook de gesprekken die onderdeel zijn van het informed consent proces. 

Aan welke informatie is behoefte?

Bij het informeren wordt vaak in eerste instantie gedacht aan de studiespecifieke zaken, zoals beschreven in het proefpersonen informatie formulier. Maar het informed consent gesprek (of gesprekken) biedt de mogelijkheid om ook aanvullende onderwerpen te adresseren.

Zo blijken tijd en mogelijkheden een belangrijke (de)motiverende factor voor onderzoeksdeelname te zijn. Zeker voor zieke kinderen kan het lastig zijn om school en andere activiteiten te combineren met zorg en onderzoek. Er kan samen worden besproken of er een manier is om geïnteresseerde ouders en kinderen tegemoet te komen in de planning van het onderzoek.

Uit onze onderzoeken is gebleken dat veel kinderen ook graag willen weten of een onderzoek pijn kan doen en wat er nou precies gaat gebeuren. Kinderen noemen angsten, spanningen en het onbekende regelmatig als één van de belangrijkste zaken waar zij meer over willen weten. Bovendien zoeken zij erkenning dat ze iets spannend mogen vinden en dat er ruimte is om dit samen te bespreken.

Het informed consent gesprek

Het informed consent gesprek is hiervoor bij uitstek geschikt. In dit gesprek kunnen angsten en spanningen worden besproken naar aanleiding van de specifieke vragen van de minderjarige. Zo kan onderzoeksdeelname 'menselijk' worden gemaakt en op maat worden besproken. 

Na de toestemming

Een geinformeerde toestemming houdt overigens niet op na het tekenen van het informatie formulier. Zeker bij langdurige studies kan het wenselijk en zinvol zijn om herhaaldelijk met de minderjarige in gesprek te blijven over de onderzoeksdeelname. Hierbij kan zowel de voortgang van het onderzoek worden besproken, als eventuele zaken waar de deelnemer tegenaan loopt of vragen over heeft.

Stripverhaal over wetenschappelijk onderzoek

In het stripboek 'Anne en het wetenschappelijk onderzoek naar de Groeneneuzengriep' wordt de achtergrond van medisch-wetenschappelijk onderzoek uitgelegd aan kinderen. Hoofdpersoon Anne wordt gevraagd om mee te doen aan onderzoek. In gesprek met de arts komende verschillende onderwerpen aan bod, zoals biobanken, medicijnonderzoek, anonimiteit en het recht om te stoppen. Het stripboek is ontwikkeld samen met kinderen en andere eindgebruikers. De strip is beschikbaar als pdf en op papier te bestellen en kan gebruikt worden ter ondersteuning bij de studiespecifieke PIF. Ook zijn de losse hoofdstukken van de strip als pdf te downloaden, zodat een selectie kan worden gemaakt welke informatie relevant is voor het betreffende onderzoek.

Naar de strip

ModelPIF voor minderjarigen en bespreekblad <12 (oplevering in 2019)

Om zelf een begrijpelijke Patient Informatie Formulier (PIFs) voor kinderen over uw onderzoek te maken, is een modelPIF met handleiding ontwikkeld. Hierin is ook een model opgenomen om informatie voor kinderen tot 12 jaar te maken. Daarnaast is er een gratis database met plaatjes beschikbaar, die u kunt gebruiken ter ondersteuning van de tekstuele informatie. 

De meest recente versie hiervan kunt u vinden op de website van de CCMO (verwacht in de loop van 2019): # 

Aanbevelingen voor informatiemateriaal over onderzoeksdeelname van minderjarigen

Ontwikkelen van informatiemateriaal

  • Denk bij het ontwikkelen aan de doelgroep, en betrek die zo mogelijk ook bij de ontwikkeling

Inhoud van het informatiemateriaal

  • Gebruik begrijpelijke taal en zorg dat de leesbaarheid van de tekst zo goed mogelijk aansluit bij de doelgroep (te controleren met leesbaarheidstesten, zoals de leesbaarheidsscores die worden getoond na de spellingscontrole in Microsoft Word)
  • Verwijder onnodige tekst en uitleg
  • Structureer de informatie d.m.v. kopjes, bullet points, kaders en pijlen
  • Gebruik plaatjes om de aandacht van de lezer te trekken
  • Voeg altijd een uitleggend onderschrift bij de plaatjes
  • Gebruik alleen informatieve illustraties, niet slechts decoratieve illustraties
  • Gebruik striptekeningen of realistische plaatjes (tenzij voor enge onderwerpen)
  • Gebruik humor indien mogelijk en gepast

Na afloop

  • Evalueer of de lezer de informatie heeft begrepen
  • Geef gelegenheid om vragen te stellen